„Nowa wiedza może zaistnieć tylko wtedy, gdy istnieją warunki pozwalające podważać przyjęte założenia – nawet za cenę ryzyka podążenia w ślepą uliczkę. Nauka rozwija się poprzez kwestionowanie, a nie przez potwierdzanie”. To cytat z dokumentu przyjętego uchwałą Senatu UAM z 23 lutego 2026 r. pod nazwą „Podstawy polityki naukowej UAM”.
Słowo „polityka” ma różne znaczenia w zależności od kontekstu. Określenie „polityka naukowa uczelni” może oznaczać strategię, zestaw zasad lub zbiór decyzji wskazujących, jak rozwija się działalność badawcza instytucji oraz jak wykorzystuje ona swoje zasoby naukowe. Przyjęliśmy, iż nasza uniwersytecka polityka naukowa to deklaracja podstawowych zasad, którymi kierujemy się w organizacji i prowadzeniu badań naukowych, a zatem również w budowaniu Strategii i podejmowaniu kierunkowych decyzji. Dokument „Podstawy polityki naukowej UAM” jest więc dokumentem w swej filozofii nadrzędnym w stosunku do pozostałych, a jednocześnie w założeniu o ogólnym, misyjnym w charakterze, stanowiącym punkt odniesienia w tworzeniu dokumentów operacyjnych i zarządzeń, zestawem rekomendacji nadających kierunek działaniom osób i ciał zarządzających Uniwersytetem. „Podstawy polityki naukowej UAM” to deklaracja postaw i zobowiązanie.
Zadanie stworzenia zrębów dokumentu Rektorka powierzyła Uniwersyteckiej Radzie ds. Nauki (URN). Być może zdziwią się Państwo Czytelnicy i Czytelniczki, że tak niewielki dokument jest wynikiem prac trwających niemal trzy lata… Był to bowiem proces bottom-up: przyjęliśmy przez ten okres jako URN serię stanowisk w kluczowych kwestiach dotyczących prowadzenia badań naukowych (zob. tabela). Stanowiska te stanowią odzwierciedlenie i wprowadzenie w życie zasad, które zebraliśmy ostatecznie w „Podstawach polityki naukowej”. W tym czasie członkowie i członkinie URN odbyli konsultacje na wydziałach, w radach dziekańskich i w radach szkół, otrzymaliśmy liczne opinie i krytyczne uwagi z tych gremiów. „Podstawy polityki” powstawały zatem poprzez rozwiązywanie bieżących problemów i przyjmowanie postaw wobec zaistniałych dylematów, tworzących współczesny kontekst dla funkcjonowania nauki w Polsce i na świecie.
Rozpoczęliśmy od „Stanowiska Uniwersyteckiej Rady ds. Nauki UAM w sprawie propozycji modyfikacji zasad ewaluacji jakości naukowej” w kontekście kontrowersji związanych z systemem ewaluacji nauki w Polsce. Nasz uniwersytet przystąpił też do Coalition for Advancing Research Assessment (CoARA) w kwietniu 2023 r. i został jednym z sygnatariuszy „Porozumienia w sprawie reformy oceny badań naukowych”. Sygnatariusze zobowiązują się do przestrzegania wspólnej wizji, zgodnie z którą ocena badań, naukowców i instytucji naukowych uwzględnia różnorodne wyniki, praktyki publikacyjne i działania, które maksymalizują jakość i wpływ badań. Realizacja tej wizji wymaga oparcia praktyk ewaluacyjnych przede wszystkim na ocenie eksperckiej wspieranej odpowiedzialnym wykorzystaniem wskaźników ilościowych.
Tekst: Profesor Katarzyna Dziubalska-Kołaczyk
Fot. Władysław Gardasz
