18 czerwca 2026 r. o godz. 18.00 w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu, w Sali pod Zegarem, odbędzie się wykład pt. „Wokół idealizacji”, organizowany w ramach cyklu „Uniwersyteckie Wykłady na Zamku”. Wykład wygłosi prof. dr hab. Krzysztof Brzechczyn z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wstęp wolny.
O wykładzie
Celem wykładu jest prezentacja głównych tez idealizacyjnej teorii nauki – jednej z podstawowych koncepcji poznańskiej szkoły metodologicznej. Według Leszka Nowaka, teoria naukowa nie jest ani uogólnieniem faktów, ani systemem hipotetyczno-dedukcyjnym, lecz podobna jest do karykatury. Karykaturzysta bowiem intencjonalnie wyolbrzymia cechy charakterystyczne dla danej postaci. Wprawdzie karykatura nie jest fotografią, lecz przecież potrafimy rozpoznać skarykaturyzowaną osobę.
W nauce budowa teorii rozpoczyna się od zdecydowanej deformacji rzeczywistości. Jej najbardziej wyidealizowane twierdzenie ma postać okresu warunkowego. W jego poprzedniku występują kontrfaktyczne założenia, na mocy których pomija się wpływ czynników uznanych przez badacza za uboczne, a w jego następniku ukazuje się, jak badane zjawisko zależy od swojego czynnika głównego. W kolejnych twierdzeniach przyjęte założenia idealizujące się uchyla i pokazuje się, jak badane zjawisko zależy nie tylko od czynnika głównego, lecz również od swoich czynników ubocznych.
Rdzeń idealizacyjnej teorii nauki zostanie przedstawiony w kontekście historii polskiej filozofii, wybranych ujęć w filozofii nauki oraz innych dziedzin kultury.
O wykładowcy
Krzysztof Brzechczyn – profesor tytularny nauk humanistycznych zatrudniony na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jego zainteresowania badawcze obejmują historię intelektualną, filozofię historii, filozofię polityki oraz metodologię nauk społecznych i humanistyki. Autor książek: Odrębność historyczna Europy Środkowej. Studium Metodologiczne (1998), O wielości linii rozwojowych w procesie historycznym. Próba interpretacji ewolucji społeczeństwa meksykańskiego (2004), O ewolucji solidarnościowej myśli społeczno-politycznej w latach 1980–1981. Studium z filozofii społecznej (2013), The Historical Distinctiveness of Central Europe: A Study in the Philosophy of History (2020) i Umysł solidarnościowy. Geneza i ewolucja myśli społeczno-politycznej „Solidarności” w latach 1980–1989 (2022). Od 2008 r. przewodniczący Oddziału Poznańskiego Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, a od 2016 r. jest członkiem Zarządu Głównego PTF.
Uniwersyteckie Wykłady na Zamku
W okresie międzywojennym Zamek był siedzibą Uniwersytetu Poznańskiego. Prowadzono tu wykłady, także te otwarte, i inne zajęcia. Mieściło się tu również biuro Wykładów Powszechnych, w którym planowano fakultety, organizowane także poza Poznaniem. Od początku doceniano bowiem znaczenie upowszechniania wyników badań i budowania społeczeństwa opartego na wiedzy. Dzisiaj nawiązujemy do tej ważnej karty w dziejach obu instytucji, organizując Uniwersyteckie Wykłady na Zamku.
Tematem tegorocznych prelekcji jest SŁOWO.
Organizatorzy: Centrum Kultury ZAMEK, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Fundacja UAM, Muzeum UAM
Nagrania: Studio Filmowe UAM
