Rozstrzygnięty został plebiscyt „Archeologiczne Sensacje”, organizowany przez redakcję czasopisma „Archeologia Żywa”, dotyczący ważnych odkryć i ciekawych wydarzeń związanych z pracami archeologów w 2025 r. Za najważniejsze odkrycie polskich archeologów uznano prace z Çatalhöyük (Turcja), z udziałem prof. Arkadiusza Marciniaka z Wydziału Archeologii oraz dr. Macieja Chyleńskiego z Wydziału Biologii UAM w Poznaniu. Prace dotyczyły określenia dominującej roli kobiet w neolitycznej osadzie. Analiza 131 genomów osób tam pochowanych wykazała, że więzi pokrewieństwa w domostwach przebiegały głównie w linii żeńskiej - co sugeruje, że kobiety pozostawały na miejscu, a mężczyźni częściej się przemieszczali. Wyniki badań opublikowano na łamach „Science”.
Odkrycia i wydarzenia w plebiscycie “Archeologiczne Sensacje” oceniało jury złożone z dziennikarzy, popularyzatorów nauki i niezależnych twórców. Nagrody przyznano w dziesięciu kategoriach.
2 miejsce w kategorii najważniejszych zagranicznych odkryć polskich archeologów zajęły badania międzynarodowego zespołu archeologów (w tym prof. Iwony Sobkowiak-Tabaki z Wydziału Archeologii z UAM), który wykazał, że ok. 12 tys. lat temu łowiecko-zbierackie społeczności Europy migrowały na wschód w reakcji na gwałtowne ochłodzenie klimatu u schyłku epoki lodowcowej. Analiza ok. 1800 stanowisk pokazała spadek liczebności populacji w skali kontynentu, przy jednoczesnym wzroście w części Europy Środkowej, co wskazuje na przesunięcia migracyjne. Wyniki opublikowano w „PLOS ONE”.
Wysoko oceniono też badania znad Jeziora Lednica: analizy osadów z dna, mówiące o początkach i kryzysie państwa Piastów. Międzynarodowy zespół naukowców, m.in. z UAM w Poznaniu, UW i Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, przeprowadził interdyscyplinarne badania paleoekologiczne, archeologiczne i numizmatyczne, które wykazały, że gwałtowna ekspansja państwa wczesnopiastowskiego w X w. nie była poparta trwałymi strukturami. Wskazano, że masowa wycinka lasów, intensywne rolnictwo i napływ obcego srebra wspierały potęgę Piastów, lecz równolegle tworzyły kruchą podstawę ekonomiczno-ekologiczną. Po połowie XI wieku okolice Lednicy zanotowały regres użytkowania ziemi i spadek upraw, co stanowi świadectwo kryzysu.
Więcej informacji na temat plebiscytu „Archeologii Żywej”, znajdują się na stronie: https://archeologia.com.pl/archeologiczne-sensacje-2025/
