W jej zbiorach znajdują się unikatowe obiekty, które przenoszą nas w świat dawnych tradycji bożonarodzeniowych - od XIX-wiecznego Poznania i Wielkopolski, przez starodruki z XVI wieku, aż po XVIII-wieczne rękopisy klasztorne. Kolędy, pastorałki, jasełka, kazania i ilustracje to nie tylko świadectwa religijności minionych epok, lecz także bezcenne źródła do badań nad historią kultury, muzyki i obyczajów. O wyjątkowych świątecznych obiektach ze zbiorów specjalnych opowiadają pracowniczki i pracownicy Biblioteki Uniwersyteckiej UAM.
- Mamy tutaj kilka obiektów związanych ze świętami Bożego Narodzenia, które powstały na terenie Wielkopolski, głównie w Poznaniu w XIX wieku oraz na początku XX wieku. Zbiory te można podzielić na dwie grupy: pierwszą stanowią zapisy nutowe kolęd i pastorałek, drugą natomiast teksty dotyczące jasełek i przedstawień bożonarodzeniowych, a także materiały związane z organizacją takich spektakli. Wśród nich znajduje się również coś na kształt wykładu o adwencie, przygotowanego dla członków towarzystw działających na początku XX wieku w Poznaniu. Warto zwrócić uwagę na nazwiska autorów obecnych w tych zbiorach, między innymi Feliksa Nowowiejskiego, który od 1919 roku mieszkał w Poznaniu i miał swój istotny wkład w twórczość pieśni bożonarodzeniowych. Najstarszym prezentowanym obiektem są Kantyczki, czyli zbiór pieśni nabożnych domowych z 1885 roku, zawierający m.in. pastorałki, pieśni na Boże Narodzenie, post oraz ku czci świętych pańskich. Publikacja ta zachowała się w eleganckiej oprawie; niestety brak w niej proweniencji, nie wiemy więc, do kogo należała ani kto z niej korzystał, jednak sama w sobie stanowi bardzo interesujący obiekt – opowiada dr Alina Kucharska z Pracowni Regionalnego Zasobu Bibliotecznego.
- W przypadku starych druków, czyli książek wydanych do końca XVIII wieku, prezentujemy dwa wyjątkowe egzemplarze. Najciekawszym z nich jest fragment śpiewnika pieśni nabożnych na święta uroczyste - unikatowy, ponieważ stanowi jedyny znany na świecie zachowany fragment edycji drukowanej w Warszawie u Piotra Elerta. Jak w śpiewnikach katolickich, rozpoczyna się on od pieśni adwentowych; wśród nich znajduje się fragment powszechnie znanej pieśni "Archanioł Boży, Gabriel, Posłan do Panny Maryi". Prezentowane fragmenty trafiły do Biblioteki jako dar prof. Wiesława Wydry i pierwotnie pełniły funkcję makulatury introligatorskiej - były wykorzystane jako wzmocnienie oprawy innej książki. Paradoksalnie właśnie dzięki temu wtórnemu użyciu zachowały się do naszych czasów. Drugim obiektem jest Postylla katolicka, zbiór kazań autorstwa jezuity Jakuba Wujka, wydrukowany w 1590 roku w Krakowie przez Andrzeja Piotrkowczyka. Szczególną uwagę zwraca drzeworytowa ilustracja przedstawiająca pokłon pasterzy - ze stajenką, Maryją, Józefem, Dzieciątkiem i gwiazdą betlejemską. Co ciekawe, ten sam drzeworyt wykorzystywano zarówno w katolickich wydaniach postylli, jak i w edycjach kazań drukowanych przez protestanckich wydawców, co czyni go ilustracją uniwersalną i dodatkowo podkreśla wartość prezentowanego egzemplarza - opowiada Jakub Łukaszewski z Pracowni Starych Druków.
- Następnym ciekawym obiektem jest rękopiśmienny zbiór pieśni bożonarodzeniowych, spisany w XVIII wieku przez siostry z klasztoru karmelitanek w Krakowie. Jest to niezwykle cenny materiał do badań nad tradycją kolędowania w Polsce, ponieważ zawiera wiele kolęd znanych do dziś, m.in. Tryumfy Króla Niebieskiego, Lulajże Jezuniu czy Gdy śliczna Panna. Zbiór ten nosi zwyczajową nazwę Kantyczki Chybińskiego, gdyż pochodzi ze spuścizny prof. Adolfa Chybińskiego - jednego z ojców polskiej muzykologii, którego archiwum po II wojnie światowej trafiło do zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu - dodaje Alicja Zabrocka, Pracownia Zbiorów Muzycznych.
fot. Agata Kotowska
